Na mocy przepisów dotychczas obowiązujących spadkobierca nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy – tzw. moment otwarcia spadku. Moment śmieci spadkodawcy i jednoczesne nabycie spadku w owym czasie nie oznaczają, iż spadkobierca nie może wyrazić zdania w tej kwestii. Spadkobierca posiada stosowny okres czasu, w którym może się wypowiedzieć, czy przyjmuje spadek, w jakiej formie go przyjmuje bądź może go odrzucić. Ustawodawca przewidział następujące możliwości:
– przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi spadkowe (tzw. przyjęcie proste spadku)
– przyjąć spadek ograniczając odpowiedzialność za długi spadkowe (tzw. przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza)
– odrzucić spadek
Należy pamiętać, iż oświadczenie spadkobiercy o woli przyjęcia spadku bądź jego odrzucenia należy złożyć w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania (art. 1015 § 1 Kodeku Cywilnego, dalej k.c.), czyli najczęściej powziął wiedzę o śmierci osoby. Zgodnie z § 2 tego samego artykułu, jeśli spadkobierca nie złoży takiego oświadczenia we wskazanym wcześniej terminie, będzie to uznane za przyjęcie spadku wprost, czyli z pełną odpowiedzialnością za długi spadkowe. Wyjątek stanowią osoby częściowo bądź całkowicie ubezwłasnowolnione, bowiem w przypadku takich osób brak stosownego oświadczenia we wskazanym terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Istotnym jest również to, że jeśli jedna z osób uprawnionych do spadkobrania przyjęła spadek z dobrodziejstwem inwentarza (złożyła w terminie stosowny wniosek), uważa się, że pozostali spadkobiercy, którzy nie złożyli żadnych oświadczeń w wymaganym terminie, przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1016 k.c.). Oświadczenie można złożyć zarówno do Sądu, jak i przed notariuszem.
Najczęściej zdarzającym się błędem, jaki popełniają spadkobiercy, jest bierność spowodowana brakiem wiedzy. Bowiem brak aktywności spadkobiercy (z pewnymi wyjątkami) może spowodować, iż będzie on odpowiadał za długi spadkowe bez ograniczeń. Takie przyjęcie spadku może spowodować bardzo poważne problemy finansowe spadkobiercy.
Czym zatem jest przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza? (forma korzystniejsza dla spadkobierców).
Spadkodawca składający oświadczenie, iż pragnie przyjąć spadek właśnie w taki sposób, będzie ponosił odpowiedzialność za długi spadkowe, tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. Przy tym trzeba zwrócić uwagę, iż umyślne zatajenie przez spadkobiercę przedmiotów jakie należałoby umieścić w spisie inwentarza (majątku) po zmarłym, bądź dopisanie do owego spisu długów nieistniejących, będzie skutkowało, iż ograniczona odpowiedzialność za długi, jaka wynika z przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza, odpadnie.
W tym miejscu należy zaznaczyć, iż ustawodawca, widząc potrzebę zmiany prawnej w zakresie przyjęcia spadku, uchwalił ustawę nowelizującą kodeks cywilny w tym aspekcie. Przepis zmieniający formę przyjęcia spadku będzie obowiązywał od 18 października 2015 r. Od tego momentu brak złożenia oświadczenia, o którym wspominałem wcześniej, w terminie 6 miesięcznym będzie poczytywane jako przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza (czyli ograniczającego odpowiedzialność spadkobiercy za długi spadkowe).