Kancelaria Prawna VIS LEGE - Kto może zostać wspólnikiem spółki cywilnej?
Prawo cywilne

Spółka cywilna uznawana jest powszechnie za najprostszą formę prowadzenia działalności gospodarczej przez dwóch lub więcej przedsiębiorców. Instytucja, której podstawę prawną stanowią przepisy Kodeksu cywilnego, od lat odgrywa istotną rolę w obrocie gospodarczym.Według danych Głównego Urzędu Statystycznego na koniec 2013 roku istniało w Polsce aż 284 009 spółek cywilnych1. Dla porównania, spółek handlowych (zarówno osobowych, jak i kapitałowych) było ledwie o 100 tysięcy więcej. Ich liczba wyniosła bowiem 382 526. Trudno dziwić się popularności, jaką cieszy się wśród przedsiębiorców spółka cywilna, ponieważ jako klasyczny, w rozumieniu Kodeksu cywilnego, oparty na umowie wspólników, stosunek zobowiązaniowy, nie wymaga ani skomplikowanej procedury rejestracji, ani też czynność zawiązania umowy spółki cywilnej nie jest uwarunkowana od specjalnej formy – powinna być stwierdzona pismem, ale tylko dla celów dowodowych.

Wspólnikami spółki cywilnej, a więc jednocześnie stronami tegoż stosunku zobowiązaniowego, mogą być zarówno osoby fizyczne, osoby prawnej, jak i ułomne osoby prawne, aczkolwiek niektórzy autorzy nie przyznają jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej zdolności bycia wspólnikiem spółki cywilnej2. Zupełnie niesłusznie, ponieważ art. 8 Ustawy z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm., dalej KSH) dosyć jasno stanowi, że spółki osobowe mogą we własnym imieniu zaciągać zobowiązania, a więc także zawiązywać spółki cywilne, które przecież należą do stosunków obligacyjnych. Wspomniany przepis przyznaje spółkom osobowym podmiotowość prawną. Posiadają one tym samym zdolność prawną, mimo że nie są osobami prawnymi. Wspólników spółki cywilnej musi być co najmniej dwóch, co wynika z faktu, że zawiązanie spółki następuje poprzez zawarcie umowy. Ich liczba jest dowolna, aczkolwiek zasady działania spółki cywilnej, zwłaszcza jeśli chodzi o reprezentację oraz o sposób prowadzenia spraw wskazują, że jest przeznaczona dla niezbyt licznej grupy podmiotów3. Z praktycznego punktu widzenia trudno wyobrazić sobie spółkę cywilną, która posiada kilkudziesięciu (kilkuset) wspólników.

Problemów może nastręczać jedynie występowanie spółki partnerskiej w roli wspólnika spółki cywilnej, a to z uwagi na ograniczony ustawą cel takiej spółki – czyli wykonywanie jednego z wolnych zawodów wymienionych w art. 88 KSH. W przypadku osób fizycznych nie ma znaczenia posiadanie lub brak posiadania zdolności do czynności prawnych. Jednakże, jak orzekł Naczelny Sąd Administracyjny, zawarcie umowy spółki cywilnej w imieniu małoletniego zdecydowanie przekracza zakres zwykłego zarządu zgodnie z art. 101 § 3 Ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej KRO). Wymaga zatem zezwolenia sądu opiekuńczego4. W doktrynie przyjmowana jest zasada niezmienności składu osobowego spółki cywilnej (jak każdej innej spółki osobowej), aczkolwiek istnieją od niej pewne odstępstwa.

Istnieją trzy możliwości uzyskania członkostwa w spółce cywilnej:

  • wskutek zawarcia umowy,
  • wskutek zmiany umowy spółki i przyjęcia nowego wspólnika,
  • wskutek wejścia spadkobiercy (spadkobierców) w miejsce wspólnika.

Wśród zdarzeń skutkujących utraceniem członkostwa należy wymienić:

  • śmierć wspólnika,
  • zmianę umowy spółki i wystąpienie wspólnika ze spółki, bądź wypowiedzenie udziału przez wierzyciela wspólnika,
  • rozwiązanie spółki, które powoduje utratę członkostwa przez wszystkich wspólników.

Co istotne, wspólnikiem spółki cywilnej nie może być inna spółka cywilna, a także inna organizacja nie mająca zdolności prawnej. Wspólnikiem spółki cywilnej nie musi być przedsiębiorca, takie uprawnienie przysługuje chociażby organizacjom działającym non profit, a także konsumentom.

Źródła:

1http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/podmioty-gospodarcze-wyniki-finansowe/zmiany-strukturalne-grup-podmiotow/zmiany-strukturalne-grup-podmiotow-gospodarki-narodowej-w-rejestrze-regon-2013-r-,1,12.html, str. 37.

2Za poglądem przyznającym ułomnym osobom prawnym zdolność bycia wspólnikiem spółki cywilnej optują A. Kidyba, Kodeks cywilny. Komentarz. Warszawa 2008, t. III, str. 1071, J. Jezioro, [w:] E. Gniewek, P. Machnikowski, Kodeks cywilny. Komentarz, str. 1427; przeciwko uczestnictwu spółek osobowych w spółce cywilnej opowiada się S. Grzybowski, System prawa cywilnego, t. III, cz. 1, Zobowiązania – część szczegółowa, Wrocław 1976, str. 801; natomiast K. Pietrzykowski, [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2004 str. 639 i J. Gudowski, [w:] Kodeks cywilny, Komentarz, t. 3, cz. 2, Warszawa 2013,str. 965, wskazują wyłącznie na osoby fizyczne i prawne jako wspólników spółki cywilnej.

3A. Kidyba, Kodeks cywilny... op. cit., str. 1072.

4Wyrok NSA z 8 kwietnia 1997 r.; II SA/Po 1438/96, Prawo Gospodarcze 1998, z. 1, poz. 31.

Jachtserwis portal | Jachtserwis sklep